45-р дунд сургууль - СӨУЗ

Сурагчдын мөрөөдлийн үзэгслэнгийн загвар татах

Tsogtoo — Sat, 04 May 2013 12:22:52 GMT

2012 - 2013 оны Эрдмийн баяр тэмдэглэх удирдамжид заасны дагуу сурагч бүр овог нэр, зорилго бүхий хуудас хэвлэн үзэгслэн гаргах ба эх загварыг татаж авна уу.

Мөрөөдлийн танилцуулга татах : ЭНД ДАРЖ ТАТАЖ АВНА УУ

Нийслэлийн засаг дарга Э.Бат - Үүлтэй уулзах уулзалтад 2 сурагч маань оролцов

SOUZ — Mon, 17 Sep 2012 11:47:55 GMT

Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Э.Бат-Үүл, Нийслэлийн хүүхэд багачуудын төлөөлөлтэй уулзан санал бодлыг нь сонслоо. Засаг даргатай уулзахаар Нийслэлийн хүүхдийн төлөө газрын дэргэдэх "Хүүхдийн холбоо” болон, хөдөлмөр эрхлэдэг, хөгжлийн бэрхшээлтэй, халамжийн төвийн, хараа хяналтгүй хүүхдүүд гээд нийт 20 гаруй хүүхэд багачууд ирсэн байснаас манай сургуулийн сурагчид С.Алтангэрэл, Х.Цогтбилгүүндарь нар нийслэлийн хүүхэд багачууд, нийслэлийн хүүхдийн холбоог төлөөлөн оролцсон юм.

Нийслэлийн хүүхдийн төлөө газрын дарга С.Алтанцэцэг, бидний өнөөдрийн энэхүү уулзалт хүүхэд багачуудын санал бодлыг сонсох, тэдэнд тулагмдаж байгаа асуудлаар санал дэвшүүлж, шийдвэрлэх боломжтой зарим нэг асуудлуудаар тодорхой чиг авах зорилготой хэмээн танилцуулсан. Эдгээр хүүхдүүдийн бүрэлдэхүүнд багтсан сурагч Э.Нандинцэцэг "Хүүхэд бол цэцэг" сэдвээр илтгэл тавьж, илтгэлдээ, авто машины осол болон ахуйн ослоос болж мянга мянган цэцэгс үхэж бас гундаж байгаа нь үнэхээр харамсалтай. Бид айх аюулгүй амгалан тайван орчинд амьдрахыг хүсэж байна, нийслэл хот маань хүүхдэд ээлтэй дэд бүтцийг хөгжүүлж, хүүхдэд ээлтэй орчинтой болоосой гэж хүсэж байна хэмээн онцолсон. Э.Нандинцэцэгийн илтгэлийг сонссоны дараа Хотын Захирагч, ээждээ, аавдаа хөтлүүлэн, үеийн найз нөхөдтэйгээ тоглон наадаж явсан бяцхан үрс нэг л өдөр аюулд өртөн амь насаараа хохирч байгаа нь үнэхээр харамсалтай. Энэ бол "томчуудын” хариуцлагагүй байдлаас болж байгаа хэрэг юм. Тиймээс би, Нийслэлийн Засаг даргын хувьд хүүхдийн зорчих хэсэг болон, тоглон наадах орчинд баригдаж, хүүхдэд хор хохирол учруулж байгаа барилгуудыг буулгах болно гээд, хүүхдүүд дураараа тоглох тоглоомын талбайтай, аюулгүй зөрчих дугуйн замтай байх ёстой. Хамгийн гол нь хүүхдүүд та бүхэн эх орондоо хайртай байж, хогоо хаядаггүй, байгал орчноо сүйтэгдэггүй байгаасай гэж би хүсэж байна. Бидний хаясан хогийг гадаадаас хүн ирж цэвэрлэж байна шүү дээ. Бид эх орондоо "хонцын” сэтгэлээр хандаж, хогоо тааралдсан газраа хаяж хэрхэвч болохгүй. Улаанбаатар хот бол бидний гэр орон гэдгийг үргэлж санах хэрэгтэй шүү хэмээн захисан юм.

Манай сургуулийн сурагч Ерөнхийлөгчөөс шагнал гардлаа

SOUZ — Mon, 17 Sep 2012 11:32:53 GMT

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн 2012 оны 8 дугаар сарын 24-ний өдрийн зарлигийн дагуу 9 дүгээр сарын гурав дахь долоо хоногийн Бямба гарагийг "Номын баярын өдөр” болгон ёслон тэмдэглэхээр болсон билээ. Зарлиг ёсны дагуу уг өдөр "Номын баярын өдрийн ёслолын ажиллагаа” болов. Арга хэмжээнд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж, Боловсрол, Шинжлэх Ухааны Сайд Л.Гантөмөр, Соёл, Спорт, Аялал Жуулчлалын Сайд Ц.Оюунгэрэл, Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Д.Баттулга, ШУА-ын Ерөнхийлөгч Б.Энхтүвшин, Үндэсний номын сангийн дарга Х.Чилаажав, МЗХ-ны дарга Г.Мөнхцэцэг нар болон албаны хүмүүс, Ардын уран зохиолчид, номын садан болсон зохиолч, уншигчид, хэвлэлийн газруудын төлөөлөл, иргэд өргөнөөр оролцлоо.

Уг арга хэмжээний үеэр манай сургуулийн 11а ангийн сурагч Х.Цогтбилгүүндарь маань Монгол Улсын ерөнхийлөгч болон бусад хүндтэй хүмүүсээс Тэргүүний уншигч Д.Нацагдорж тэмдгийг гардаж авсан юм.

Сурагч Х.Цогтбилгүүндарь нь Тэргүүний уншигч Д.Нацагдорж тэмдгээр өмнө нь 2009 онд шагнагдаж байсан ба 2 жилийн дараа ийнхүү дахин шагнагдаж байна. Тэрээр Оюунт Монгол аяныг анги, сургууль, нийслэл, улсын хэмжээнд хэрэгжүүлэхэд өндөр үүрэг, оролцоо гаргасан юм.

Мэргэжлээ зөв сонгох нь амьдралын баталгаа

SOUZ — Wed, 05 Sep 2012 14:50:37 GMT

Ямар мэргэжил хамгийн ирээдүйтэй нь вэ?

Мэргэжил сонгоно гэдэг мэдээж амаргүй даваа. Монголд эрэлт ихтэй, насан туршдаа ажлын байртай байх мэргэжил олон бий. Тоон баримт сонирхуулахад өнгөрсөн оны байдлаар хөдөлмөрийн биржид ажил олгогчид 61 мянган ажилчин авах захиалгаа өгснөөс 53 мянган хүн ажлын байртай болсон байна. Ажлын байрны захиалгын 14 хувийг дээд, 9 хувийг тусгай дунд мэргэжлийн 8 хувийг мэргэжлийн анхан шатны, 47 хувийг бүрэн дунд боловсролтой хүмүүс авахаа мэдэгджээ. Харин 16-24 насныхны 3 хувь, 25-35 насныхны 34 хувь, 35-44 насныхны 47 хувийг ажилд авах хүсэлтэй байгаагаа ажил олгогчид илэрхийлсэн байна. Тэгэхээр дунд сургуулиа төгсөж байгаа хүүд маань боловсрол мэргэжил ямар чухал байгааг та анзаарсан байх аа. Төгсөгчид ямар хичээлийн шалгалтыг хамгийн их, ямрыг нь бага сонгож өгч байна вэ гэдгийг нийтлэлийн маань графикаас та хараарай.

Харин өнгөрсөн онд их, дээд сургуулиудаас хамгийн эрэлттэй нь төрийн өмчийн сургуулиуд байна. Төгсөж байгаа хүүхдүүдийн 90 хувь нь дээрх сургуульд элсэх хүсэлтэй байгаа нь судалгаанаас харагдлаа. Тэр хэрээрээ хамгийн өндөр оноотой, сайн сурлагатай хүүхдүүд дээрх сургуулиудад элсчээ. Эхний байруудад МУИС, СЭЗДС, ШУТИС, ЭМШУИС, ХҮДС оржээ. Дунджаар 700-805 оноотой хүүхдүүд эдгээр сургуулийн босгыг давах эрхээ авчээ.

Мэргэжил сонгоно гэдэг мэдээж амаргүй даваа. Би юу сонирхдог, юу чаддаг, юу ашигтай, төгсөөд гарахад аль нь арай ахиу цалинтай вэ гээд бодох харьцуулах зүйл олон. Тэгээд ч тэр олон мэргэжлээс хүссэнээ сонгож авна гэдэг хормын төдийд шийдчих асуудал биш.

Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийг 2.5 жилээр төлөвлөдөг

Ямар мэргэжил хамгийн эрэлттэй, ирээдүйтэй байгаа талаар хүн бүр мэдэхийг хүсэж байгаа. Энэ талаар боловсролын систем ямар бодлого хэрэгжүүлж буй талаар мэргэжилтнүүднээс тодрууллаа

Мэргэжлийн боловсролын сургалтын арга зүйн төвийн эрдэм шинжилгээний ажилтан Г.Энхбат:

- Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтийг 2.5 жилээр төлөвлөж судалгаа хийдэг. Улсын хэмжээнд 55 мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төвд 205 мэргэжлээр сургаж байна. /Барилгын 32, уул уурхайн 19, хөдөө аж ахуйн 16/ Барилга, уул уурхай, хөдөө аж ахуйн мэргэжилтэн бэлтгэх сургалтын бааз хомс байна. Харин үйлчилгээний чиглэлийн зардал бага шаарддаг сургалтууд илүү их явагдаж байна. Тиймээс ажил олгогчид уул уурхай, хөдөө аж ахуй, барилгын салбарт ажиллах мэргэжлийн ажилчдын эрэлт ихтэй байгаа учраас гаднаас оруулж ирэх хандлага нэмэгдэж байна. Гаднаас ирж байгаа мэргэжлийн ажилчдын 75 хувийг техникийн анхан болон дунд шатны мэргэжлийн ажилчид эзэлжээ.

Манайд аж үйлдвэрийн ажилчин, машин тоног төхөөрөмжийн оператор, угсрагч, зоогийн газрын үйлчилгээний чиглэлийн ангилалд хамаарах мэргэжилтэй ажилчдын ажлын байрны захиалга их байна. Ажил олгогчид мэргэжлийн ур чадвараас гадна хувь хүний төлөвшил, ажилд хандах хандлагыг гол болгодог болжээ.

Төгсөөд бэлэн ажлын байртай болох эсэхийг бодох хэрэгтэй

БСШУЯ-ны Боловсролын үнэлгээний төвийн захирал Ц.Оюунсайхан:

- Хамгийн өндөр оноотой хүүхдүүд онолын болон хэрэглээний математикийн мэргэжлийг сонгож байна. Дараа нь эрх зүй, программ хангамж, эдийн засаг, банк санхүү, инженер, маркетинг менежмент, олон улсын харилцаа, анагаах ухаан, багш гэсэн дараалаар сонголт хийж байгааг судалгаагаар тогтоосон. Математик, программ хангамжийн мэргэжилтэн эрэлт ихтэй байна гэдгийг хүмүүс сайн мэдэрч байна. Сүүлийн үед математикийн хичээлийг голлож суралцдаг, шалгалт өгдөг болжээ. Математикаар суурилж суралцсан хүүхэд хөрвөх чадвар сайтай мэргэжилтэн болдог. Бусад мэргэжлээр суралцахад бага хугацаа шаарддаг. Японд Монголын 300 гаруй программист ажиллаж байна. Математикаар дээд сургууль төгссөн хүүхэд дараа нь гурван сар сураад л программистийн мэргэжил эзэмшчихэж байна. Сувилахуйн мэргэжил дэлхийд их эрэлттэй байна.

- Мэргэжлийг хослуулж эзэмших үү, эсвэл нарийвчлан дагнаж мэргэшихийн аль нь зөв сонголт болох бол?

- 2000 оноос өмнө хос мэргэжил эзэмших шаардлага, хослуулж сургах хандлага ч их байлаа. Бид цөөхүүлээ учраас бүхнийг чаддаг ур чадвар хүн бүрээс шаарддаг байсан. Дэлхий улам бүр глобалчлагдаж байгаа энэ үед мэргэжил өөрөө их нарийвчлагдах шаардлага аяндаа гарч ирж байна. Зөвхөн Монголдоо төдийгүй олон улсын хөдөлмөрийн зах зээл дээр тэнцэх чадвар, шаардлага тавигдаж байна. Суурь мэдлэг нь хүнийг их төлөвшүүлдэг. Математикаар мэргэшсэн байлаа гэхэд тал бүрээс нь ул суурьтай хандаж тэвчээртэй сууж чадах тэсвэртэй болдог. Мэргэжил аяндаа хүнийг төлөвшүүлдэг. Мэргэжил эзэмшихээс гадна хувь хүний төлөвшил гэдэг зүйл их чухал.

Яг одоогийн цаг үед аливаа юмыг гүнгийрүүлэн нарийвчлан судлах, хийхийг шаардаж байна. Тэгэхээр аливаа зүйлийг илүү нарийвчлан дагнаж суралцах нь зүйтэй болжээ гэж боддог.

- Бараг 160 гаруй их, дээд сургууль манайд бий. Төгсөгчид мэргэжил эзэмшчихээд яагаад ажлын байргүй, эсвэл гологдоод байна. Гэтэл зарим мэргэжилтнүүд эрэлт ихтэй байдаг ч, тэднийг бэлтгэдэг сургууль ховор байх жишээтэй. Эрэлт нийлүүлэлт хоёр тэнцвэртэй байж чадаж байна уу?

- Засгийн газар солигдох болгонд гарч ирсэн хүмүүс нь хувийн сонирхлоороо ханддагаас төрийн хэмжээний боловсролын бодлого алдагдаад байна. Олон сургууль гарч ирсэн нь сайн, муу хоёр талтай. Хүүхдээ сургах гэж ээж аав нар чадлынхаа хэрээр зүтгэдэг. Олон хүүхэд боловсролтой болж байна. Тэр хэрээрээ хүн хөгжиж байгаа. Харин ямар мэргэжлээр хичнээн боловсон хүчин хэдийд бэлтгэх вэ гэдэг дээр бодлого дутагдаад байгаа нь үнэн. Барилгын салбарыг авч үзье. Ирэх 20 жилд ашгаа алдахгүй бизнес. Манайх инженерүүдээ бэлтгэж, ажлаа удирдуулсан бол хичнээн сайхан. Гэтэл гаднаас л хүмүүс ирж манай ажилчдыг удирдаж байна. Харамсалтай л байгаа юм. Манайхан солонгос руу олноороо гарч ажиллаж байна. Гэтэл тэднийг энд нутагтаа ажиллуулсан бол хичнээн сайхан. ШУТИС-ийн 3.4-р курсийн цахилгаан, дулааны инженерийн ангийнхан аль хэдийнэ ажилтай болчихсон байдаг. Зоогийн газар тогоочийн ажлын байр эрэлттэй байна. ХҮДС-ийн оюутнуудыг ажил олгогчид төгсөхөөр нь манайх ажилд авна гээд захиалчихсан байдаг. Тэгэхээр сонголтоо хийхдээ төгсөөд бэлэн ажлын байртай болох талаа бас бодох хэрэгтэй. Ялангуяа охид гадаад хэлийг дөрвөн жил мэргэжил болгон суралцаж байна. Гадаад хэлийг би мэргэжил гэхээсээ хэрэглээ л гэж хэлмээр байна. Өнөөдөр хүн бүр л жолоо барьж байна. Мэргэжил гэхээсээ нийгмээ дагасан хэрэглээ. Охид ихэвчлэн гадаадын хүмүүст л хэлмэрчилж байна. Тэгээд ихэнхи нь гадагшаа гараад гадныхантай гэрлэчихдэг. Дунд сургуульд хөвгүүдийн хөгжил охидоос хоцорч байдаг. Гэтэл сурлагаар нь жагсаахаар охид дээгүүр байр эзэлдэг. Тэгээд л хөвгүүд гээгдэж эхэлдэг. Үндэсний тусгаар тогтнол, аюулгүй байдал, үндэсний үзлийг ч боловсролын бодлогодоо тусгах ёстой. Бид яах гэж монгол хүн болсон билээ. Төрсөн нутгийнхаа төлөө өөрийгөө зориулах ёстой.

- Сургалтын төлбөр өндөр байна гэдэг нэг хэсэг байхад, нөгөө хэсэг нь боловсролын өртөг өндөр байх ёстой гэж үздэг?

- Олон улсын жишгээс манай ханш чамлагдаад байдаг. Бага сонсогдохын хэрээр үнэгүйддэг. Тэгэхээр дэлхийн ханштай адил ханштай болмоор байна. Дэлхийн хэмжээний өндөр цалин авдаг болцгооё. Өөрсдийгөө үнэжүүлье. Хүн гэдэг зиндаа маань бусдаас хол гээгдчихээд байна. Бид дэлхийн мэргэжилтэн бэлтгэж, дэлхийтэй хөл нийлүүлэх цаг үе тулж ирээд байна. Энэ нь мэдээж авах гээхийн ухаанаар дэлхийн хэмжээний төлбөртэй байж таарах байх. Тэр хэрээрээ өндөр боловсролтой, чадвартай мэргэжилтнүүд төрж гарах нь дамжиггүй .

Ажилтай болно гэдэг амьдралын минь тэн хагас нь

Мэргэжил сонгоно гэдэг хялбар бишээ гэдгийг хүн бүр л биеэрээ мэдэрдэг. Үр хүүхдээ сонголт хийхэд нь цаг үеийн байдлыг ажиглах нь мэдээж хэрэг. Харин сонголтоо хэр зөв хийсэн бэ гэдгээс хүүгийн минь ирээдүйн хувь заяа шалтгаална. Оюутан болдог. Дөрвөн жил сурчихаад, их л мундаг дипломтой мэргэжилтэн гараад ирдэг. Ажил олддоггүй. Олдсон нэгнийх нь цалин нь чамлагдаад байдаг. Эсвэл ажил дээр гарахаараа гологдоод эхэлдэг. Тэгээд сургуулийн сургалтын чанар муу байсан гэж гомдоллож эхэлдэг нь хэвийн үзэгдэл. Тэр гологдлуудын эгнээг өргөтгөхгүй байхыг зорих хэрэгтэй. Олон сонголт бий шүү.

Нийтлэлдээ бид мэргэжилтнүүдийн яриаг нэлээд оруулахыг зорьсон. Уул уурхай, барилга, программ хангамж, нийтийн хоол гээд эрэлт ихтэй мэргэжил эзэмшихээр сурч байгаа оюутнууд төгсөх курсдээ аль хэдийнэ ажлын байраа олчихсон байдаг тухай мэргэжилтний яриаг та лав анзаарсан байх. Ийм эрэлттэй мэргэжлийг сонгосон хүн хэзээ ч алзахгүй. Ядаж л төгсөөд хаана ажиллах вэ гэж толгой өвдөхгүй шүү дээ. Тэгээд ч сурч байх хугацаандаа үйлдвэрлэлийн дадлагаа сайн хийсэн оюутнуудыг ажил олгогчид төгсөөд байгууллагадаа ажиллахыг урьдаг. Бас хичээлийн заваараа ч ажиллачих боломж гаргаж өгдөг. Тэр ч байтугай сургалтын төлбөрийг нь төлөхдөө ч гар татдаггүй. Тэгэхээр өөрөө хичээж чадвал өчнөөн олон боломж байдаг юм байна аа гэдгийг уншигч дүү минь болгоогоорой. Хийж байгаа ажлаасаа таашаал авна гэдэг ямар ч шагналаас илүү. Гэхдээ сургуулиа сонгож сураад амжилттай төгсөнө гэдэг хангалттай биш.

Мэргэжил бүхний боломж харилцан адилгүй. Манай судалгаанд оролцсон хүүхдүүдийн 90 хувь нь ерөнхий боловсролын сургуулиа төгсөөд их дээд сургуульд элсэх хүсэлтэй гэж хариулжээ. Харин үлдсэн хэсэг нь нь санхүүгийн гачаалаас болоод гадагшаа гарч, эс бөгөөс нутагтаа ажиллахыг хүссэн байна. Судалгаагаар инженер, программистууд болон байгалийн ухааны мэргэжилтнүүдэд сайн цалинтай ажил амархан олддог бол нийгмийн ухааныхан харьцангуй удаан хугацаанд ажил хайх хэрэгтэй болдог. Эдийн засгийнхан тэр бүр мэргэжлээрээ ажиллах боломжгүй бүр жолооч болох тохиолдол байдаг. Урлагийн салбарыг сонгож суралцагчдын тоотой хэд нь л мэргэжлээрээ ажиллах боломжтой болдог ажээ. Инженер, программистууд, санхүүчдийн ихэнх нь бүтэн цагийн ажилтай болсон байхад сэтгэл зүйч, судлаачид цагийн ажил хийж байна. Олон улсын хөдөлмөрийн зах зээлээс харахад эдийн засаг, математик, байгалийн ухааны мэргэжлүүд арай л илүү эрэлттэй. Хамгийн сонирхолтой шинэ мэргэжил нано технологи, агаарын тээврийн салбар. Сайн бэлтгэгдсэн мэргэжилтэн хаа сайгүй эрэлт ихтэй. Тэд санхүүгийн хувьд хэн нэгнээс хамааралгүй, найдвартай, биеэ даасан байдалтай байдаг. Түр ажилтай хүн амьдралаа тууштай төлөвлөх боломжгүй. Тэгэхээр мэргэжил эзэмшинэ, ажилтай болно гэдэг бидний тал биеийн минь хэсэг. Амьдралын хамаг утга учрын тэн хагас нь билээ.

Төгсөгчдийнхөө эрх ашгийг бодвол их, дээд болон тусгай мэргэжлийн сургуулиуд хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт хэрэгцээг нарийн судлах шаардлагатай байна.

Дөрвөн жилийн бэрхшээл-дөчин жилийн жаргал

Хүүхдүүдийн маань өмнө сонголтоо хийх хариуцлагатай үе тулгарч ирээд байна. Яг л сонгууль өгөх гэж байгаа юм шиг. Буруу хүнээ сонгочихвол дараа нь түүнийг дөрвөн жил хараах болдог. Тэгвэл буруу буюу өөрийнхөө хүсээгүй мэргэжлээ хайнгадуухан сонговол дөчин жил өөрийгөө зүхэх ч багадах болно. Дөрвөн жил оюутны ширээний ард "өөрийгөө зовоохдоо” дөчин жилийнхээ жаргалыг зохиох гэж байгаагаа битгий мартаарай гэж захья. Хүүхдүүд мэргэжлээ сонгохдоо өөртөө эргэлзэж байвал сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгөх төвд ханддаг болжээ.

"Увидаст сар” сэтгэл зүйн зөвлөгөө өгөх төвийн захирал, сэтгэл судлалын философийн ухааны доктор, сэтгэл зүйч Г.Сарантуяа:

- Мэргэжил сонголт бол тухайн хүний сонирхол авьяас, сэтгэл зүй, биеийн хөгжил нийгмийн хандлага зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаардаг. Манай төвд хандаж байгаа хүүхдүүдийн ихэнх нь надад ямар мэргэжил тохирох нь вэ гэдгээ мэдэхээр ханддаг. Бид тухайн хүнд ямар мэргэжил тохирох вэ гэдгийг сэтгэл судлалын судалгааны асуулгаар тодорхойлж зөвлөгөө өгдөг. Шинжлэх ухааны үндэслэлтэй ийм судалгаа үр дүнгээ өгч байна. Элсэлтийн шалгалтын өмнөхөн нь мэргэжлээ сонгоно гэдэг нэлээд оройтож байна гэж боддог. Хүүхэд бүр багаасаа л мэргэжлийнхээ чиг баримжаагаа санамсаргүй байдлаар олж авдаг. Цэцэрлэг, бага ангид байхаас нь л сайн ажиглаарай. Тэгсэн цагт хүүхдийн авьяас чадвар илэрч эхэлдэг. Мэргэжлээ сонгохдоо зарим хүүхдүүд аав ээжийнхээ заавраар, эсвэл найз нөхдийгөө даган дуурайдаг тал бий. Хожим өөрийнх нь сонирхон дурласан мэргэжил биш учраас амжилт бүтээл гаргаж чадахгүй мохох тал бий.

Багаасаа авьяасаа мэдрээд би ийм л мэргэжилтэй болно гээд зорьсон хүн тууштай байдаг. Харин хоёр гурван мэргэжлийнхээ дунд эргэлзээд байгаа, бас ямар ч сонголт хийж чадахгүй байгаа хүүхдүүд их ирдэг л дээ.

- Зарим хүүхэд хоёр гурван жил сурч байгаад сургуулиа орхиод, дахиад өөр мэргэжлээр сурдаг?

- Тийм хүүхдүүд бас ирдэг. Нэгэнт өөрөө дургүй мэргэжлээ сонгосон бол ажил дээр гараад амжилт олно гэж байхгүй. Гурван жилийн төлбөр, хөдөлмөр талаар өнгөрдөг хэдий ч цаашид ажиллах үнэхээр сонирхолгүй гэдгээ эртхэн мэдэрсэн бол сонголтоо өөрийнхөөрөө хийсэн нь зөв байх.

- Эцэг, эхчүүд багад нь хүүхдийнхээ сэтгэл зүйд нөлөөлдөг тал байдаг юм шиг?

- Цэцэрлэгийн хүүхдүүдээс том болоод ямар мэргэжилтэй болох вэ гэж асуухаар хөвгүүд нь босс, охид нь мисс болно гэдэг. Тэдний балчир оюунд мөнгөтэй босс, гоё хувцастай мисс болчихвол л сайхан амьдрах юм байна гэсэн төсөөлөл бий болчихсон байдаг. Зарим аав ээж нар хүүхдээ манай энэ ч слесарь л болно доо чадах юм юу ч байхгүй шүү гэдэг. Хүүхдэд энэ нь сөргөөр нөлөөлдөг. Би тийм л хүн юм байна. Өөр юм чадахгүй гээд юманд өрөөсгөлөөр ханддаг болчихдог. Эсвэл чи эмч болох ёстой гээд хүүхдийнхээ сэтгэхүйд нөлөөлчихдөг. Хүүхдүүдийн сэтгэхүй ихэнхдээ хэдхэн мэргэжлийн хүрээнд хумигддаг. Гэтэл дэлхий дээр 35 мянгаас хол давсан олон мэргэжил байна шүү дээ.

- Ээж, аав нар хүүхдээ зөв чиглүүлэхийн тулд яах ёстой вэ?

- Ээж, аав нар өөрсдийнхөө мэргэжлийг өвлүүлэхийн тулд хүүхдэдээ шууд тулгаж болохгүй. Юу хийх гээд дурлаад байна. Илэрсэн авьяасыг нь дэмжээрэй. Хорих хэрэггүй. Тэр нь мэргэжил нь ч болж болно шүү дээ. Эсвэл сонирхлын хүрээнд хязгаарлагдаж ч магадгүй. Дугуйланд оруулах, магтах сайшаах гэх мэтээр урамшуулах хэрэгтэй.

- Хүүхэд өөртөө ямар авьяас байна гэдгээ яаж мэдэх вэ, зарим хүүхдүүд би ямар ч авьяасгүй гэдэг?

- Ямар нэгэн юмыг хийж бүтээж байж,өөрөөр хэлбэл хөдөлмөрийн үр дүнд л авьяас аяндаа илэрдэг. Ээж аав нар зураг зурахаар нь юм заваарууллаа, юм хайчлаад эхэлбэл гараа огтолчихно гээд загнадаг. Гэтэл зарим хүүхдийн авьяас их эрт илэрдэг. Тэр үед нь эцэг, эх нь миний хүү жаахан байна гээд хориод байдаг. Арай том болоод ирэхээрээ нэгэнт хорьсон юмыг хийх ямар ч сонирхолгүй болчихдог. Өөрөөр хэлбэл надад энэ авьяас байхгүй гэсэн үзэл суучихдаг гэсэн үг. Зарим тохиолдолд хүний авьяас бүр хожим илрэх нь ч бий.

- Амжилтанд хүрэхийн тулд өөрийн зан чанартаа тохирсон мэргэжил сонгох ёстой юу?

- Хувь хүний зан чанар нь ажлын бүтээмжид нөлөөлдөг. Түргэн хөдөлгөөнтэй, маш хурдан хугацаанд шийдвэр гаргадаг зантай хүн богино хугацаанд шийдвэр гаргах шаардлагатай нисгэгч, жолооч зэрэг авхаалж, хурд шаардсан ажилд илүү тохирдог. Юмыг няхуур мөртлөө ултай, удаан бодож хийдэг хүмүүст судалгааны ажил илүү тохирч байхад, үргэлж гүйж харайж, хүмүүстэй эвтэйхэн харилцаж чаддаг хүн сурталчилгааны ажилд амжилт олох жишээтэй.

- Мэргэжил сонгохдоо нийгмийн байдал, тухайн үеийн моодонд орсон мэргэжлийг сонгох хандлага байдаг?

- Төгсөөд ажлын байртай байхыг хүн бүр хүсдэг. Гэсэн ч сонирхолгүй ажил дээр гарахаар амжилтанд хүрэх нь юу л бол. Манайд боловсролын бодлого алдагдчихаад байна л даа. 1990 оноос өмнө ойрын 10 жилд ямар мэргэжлээр хичнээн мэргэжилтэн бэлтгэх шаардлагатай гэдгээ бодлогоор шийддэг байж.

Сүүлийн үед энэ бодлого алдагдчихаад байгаа. Гэтэл дээд сургууль төгссөн хүн өнөөдөр харуул хийгээд сууж байна. Дипломтой ажилгүйчүүд олширсон. Тэгэхээр тухайн үеийн чиг хандлагыг ажиглахаас гадна өөрийнхөө дуртай, сонирхолтой илүү сайн хийж чадах мэргэжлийг сонговол зүйтэй. Хүн өөрийнхөө хийж байгаа ажил, мэргэжлээсээ таашаал авч, сэтгэл хангалуун байх ёстой.

- Мэргэжил эзэмшихээр зорьж сурчихаад, яагаад түүгээрээ ажиллахгүй байна?

- Ямар ч хамаагүй сургууль төгсөөд дипломтой болчихвол учиртай гээд л сургуульд орчихдог. Диплом нь хүнд аз жаргал авчрах болов уу гэдгээ бодох хэрэгтэй. Сургуулийн чанар, хувь хүний хичээл зүтгэл гээд олон зүйлээс хамаарна. Дипломын төлөө сурсан бол чанаргүй мэргэжилтэн нэгээр л нэмэгдэнэ. Хувь хүний өөрийн төлөвшил их нөлөөлдөг. Одоогийн оюутнууд их оролдлого мэрийлттэй болжээ. Хэл сурч байна. Сурахын төлөө нэг хэсэг нь зүтгэж байна. Нөгөө хэсэг нь зөвхөн хавтасны төлөө л сурч байна. Зарим хүмүүс учиргүй олон үнэмлэх цуглуулчихсан байдаг. Аль нэгээр нь ажил олно гэж. Диплом авна гэдэг мэргэжил эзэмшчихлээ гэсэн үг биш.

Сонголт бас дахин сонголт

Хүүхдүүд маань ирээдүйгээ хэдийнээс эхлэн төлөвлөдөг бол? Судалгаанаас харахад хүүхдүүдийн тэн хагас нь сургуулиа төгсөөд онооны дарааллаар жагсахдаа л сонголтоо хийж байна. Бусад орны жишээнээс харахад тийм биш аж. Швейцарь хүүхдүүд арван наснаасаа мэргэжлээ сонгож эхэлдэг. Энэ том сорилтыг хийхэд мэдээж ээж, аав, багш нар нь тусалдаг. Тухайн хүүхдийн оюуны цараа, авьяас чадвар нь зургаан жилийн сургалтын явцад мэдэгддэг. Тэгэхээр хүү охин маань бага гэлгүй тэднийг эртнээс амьдралд бэлтгэх нь чухал болжээ гэдгийг анхаарцгаая эцэг, эхчүүд ээ.

Бусдын эрхээр жаргахаар өөрийн эрхээр зов гэдэг үгийг зүгээр ч нэг хэлээгүй байх. Бусдын эрхээр сонгох, эсвэл өөрийнхөөрөө хувь заяагаа зохиох гэдэг хоёр сонголтын өмнө хүү маань тулж ирээд байна. Оюутны дөрвөн жил гэдэг өөрийгөө хайх замдаа гарч байна гэсэн үг. Хүүхдийнхээ сонголтыг хүндэтгэн үзэх нь чухал гэдгийг зарим ээж аав нар төдийлэн хайхардаггүй. Өөрийнхөө үзлийг тулгах гэдэг. Саяхан телевизээр бараг гурван сар шахуу үргэлжлэн гарсан "Цэргийн сургууль” хэмээх оросын олон ангит киног та лав үзсэн байж магадгүй. Препечко хэмээх хөөрхөн банди нисгэгч болохыг мөрөөддөг бөгөөд нисэхийн сургуульд орох хүсэлтэйгээ ойр дотныхондоо хэлдэг. Гэтэл ээж нь уйлж, аав нь уурлаж байгаад хүүгээ тэр сургуульд орохыг нь огтхон ч зөвшөөрдөггүй. Учир нь хүү минь нисч яваад осолдчихвол яана гэж эмээцгээдэг. Ийм нэг жишээ миний амьдралд ч бас тохиолдож билээ. Дунд ангид байхаасаа л сэтгүүлч болох хүсэлтэй байсан намайг шалгалт өгөхийн өмнөхөн аав минь сэтгүүлчийн ажил хүнд, тэгээд ч янз бүрийн газар явах хэрэгтэй болдог. Дайны талбарт ч гэсэн очих хэрэгтэй болдог гэсэн. Тэрэнд орвол миний хүү зүгээр л багш болчих гэж билээ. Юм юмыг сониучирхдаг саваагүй занг минь энэ үг харин ч эсрэгээр хурцалж өгсөн юм. Би аавынхаа үгэнд ороогүй өөрийнхөөрөө зүтгэсэн. Гэхдээ алдаагүй. Хүүгээ бодсон эцгийн сайхан сэтгэлийг мэдэрсэн ч гэлээ эцсийн эцэст би хүсэлдээ л хөтлөгдсөн юм. Хүүгийнхээ сонголтыг хүндэтгэж үзээрэй, ээж аав нар аа. Хүсэл мөрөөдөлдөө үнэнч байгаарай хүү минь.

Сайхан ажил, сайн цалин-харин би

Сургууль төгсөнө, мэргэжил эзэмшинэ гэдэг бол зөвхөн хүнд өөрт нь хамаатай асуудал биш. Нийгмийн хөгжилд мэргэжилтэн маань ямар хувь нэмэр оруулах вэ гээд бодох асуудал мундахгүй. Сургуулиа төгсөөд ирж байгаа төгсөгчөөс мэргэжлийн мэдлэгээс гадна ажлын дадлага, ур чадвар, хувь хүний хөгжлийг чухалчилж үздэг. Германы нэгэн нэртэй компанид 15 мянган ажил хайгч анкетаа өгөхөд тэднээс 200 хүн нь л ажлын байртай болж амждаг. Өөрөөр хэлбэл нэг хүн долоон өрсөлдөгчтэй гэсэн үг. Манайд ч энэ тоо арай өөр болж байна. Нэлээд хэдэн жилийн өмнө 40 өргөдөл гаргагчаас 30 нь ажлын байртай болдог байж. Харин өнөөдөр эдийн засгийн мэргэжлээр 100 ажил горилогчоос 5 нь л шалгаруулалтад тэнцэж байна. Энэ нь төгсөгчдийн мэдлэг, ажлын дадлага, ур чадвар хангалтгүй байгаатай холбоотой гэж ажил олгогчид дүгнэж байна. Орчин үеийн төгсөгчдийн үнэ цэнэ нь юмыг чөлөөтэй сэтгэн бодох чадвартаа байна. Хэн үргэлж өөрчлөгдөж, хөгжиж чадна. Тэр бүхий л нөөц бололцоогоо дайчлан ажиллаж чадна гэсэн үг.

Ажил олгогчдын шаардлага ч улам өндөрсөж байна

"Хас” банкны хүний нөөцийн хөгжлийн хэлтсийн захирал Г.Зул:

- Өнөөгийн өрсөлдөөнт бизнесийн орчинд компанийн ялах гол хүчин зүйл нь ажиллах хүч гэдгийг удирдлага бүр мэдэрдэг. Ажилтан шалгаруулахад менежерүүд ихэвчлэн тухайн горилогчийн ажлын туршлага болон ур чадваруудыг үнэлэн шийдвэрээ гаргадаг. Сонгон шалгаруулалт хийхдээ тухайн хүний чадамжийг илрүүлэн үнэлэхэд анхаарлаа чиглүүлээд, хамгийн гол шалгуур болох хүний хандлага, зан чанарыг үнэлэхгүй орхигдуулаад байна. Мэдлэг, ур чадвар, ажлын дадлага туршлагыг олгож, сургаж болно. Тухайн хүний зан чанарыг бүхэлд нь өөрчлөж оролдох нь бүтэшгүй зүйл.

- Зөв хандлагатай хүн мөн эсэхийг хэрхэн тодорхойлох вэ?

- Нийгэм өөрчлөгдөж хөгжил хурдсахын хэрээр ажил нь тухайн хүнээс илүү их ур чадвар, мэдлэгийг шаардаж байдаг. Ажил дээрээ амжилт гаргахын тулд өөрийгөө их сайн боловсруулах хэрэгтэй байна. Төгсөөд ажилд орохоор ирж байгаа хүүхдүүд дадлага байтугай онолын мэдлэг нь хангалтгүй байх тохиолдол бага биш байна.

Диплом өвөртлөөд л том дарга менежер болно гэдэг. Гэтэл хувь хүний төлөвшил нь хангалтгүй бол ажил удирдахад хэцүү биз дээ. Тиймээс бид байнга суралцаж, өөрийгөө хөгжүүлэх эрмэлзэлтэй, эрч хүчтэй, хамт олонч, бүтээлч, шинийг эрэлхийлэгч, нийгэмд өөрийн гэсэн хувь нэмэр оруулах хүсэлтэй, харилцааны соёлтой зэрэг шинжүүдийг агуулсан ажилтныг авахыг хичээдэг. Богино хугацаанд шинээр их хэмжээний мэдээллийг тогтоох шаардлага гарлаа яаж амжуулж чадах чадвартай вэ гэдэг нь илүү чухал. Ямар байдлаар асуудлыг шийдвэрлэж чадах вэ гэдэг чадварыг харах хэрэгтэй болдог. Ингээд сонгон шалгаруулалт дуусахад, нэг талаас тухайн ажилтны мэдлэг, ур чадвар, нөгөө талаас зан чанар, хандлага гэсэн мэдээлэл цугларна. Эцсийн шийдвэрээ хандлага гэсэн шаардлагад "А” үнэлгээ авсан горилогчийг ажилд авдаг. Мэдлэг ур чадварт сургаж болно, харин хүнийг өөрчлөнө гэдэг бараг л үгүй болов уу.

Дэлхий улам бүр даяарчлагдаж байна. Өрсөлдөөн нэг орны хүрээнээс хэдийнэ хальжээ. Тэгвэл монголчууд ямар ажил хийж байна. Сүүлийн үед дуулиан болоод байгаа Оюу толгойн орд газар ажиллаж байгаа монголчуудын ихэнх нь жолооч хамгаалагч зэрэг ажил хийж байна. Цалин нь бусад газраас харьцангуй өндөр гэнэ. Харин гадныхан тэнд инженер технологич хийж нэг хүнийх нь цалинг арав нугалаад авч байна. Яагаад ийм байна вэ, Яагаад монголчуудын мэдлэг боловсрол үнэлэгдэхгүй байна. Монголчууд яагаад мэргэжлээ хаяад, харьд хар ажил хийхээр одоод байна. Хэдэн жил болоод эргээд иртэл ажлаасаа төсөөрчихсөн байдаг. Сайн мэргэжилтнээ тогтоох төрийн бодлого бас дутагдаад байна. Гэхдээ тийм сайхан цаг удахгүй ирэх байх л даа. "Глобал Сео” хэмээх уралдаант нэвтрүүлэг жилийн 50 мянган долларын цалинтай ажилд мэргэжилтнээ шалгаруулж авахаар уралдаан зарлачихаж. Залуучууд өрсөлдөж байна. Чадварлаг залуус олон байгааг харах бахархалтай юм билээ.

Монгол хүний үнэлэмжийг өсгөх нь нэн тэргүүний шаардлага

Глобал Удирдагч Сангийн тэргүүн Б. Отгонбат:

- Нэвтрүүлгийн зорилго юунд оршиж байна вэ?

- Бид улам бүр хавтгайрч буй даян дэлхийд амьдарч байна. Өргөн хэрэглээний болон хүнсний бараа бусад улсуудаас ялгарах юмгүй адилхан байгаа атлаа Монгол хүний үнэлэмж маш доогуур байна. Өнөөдөр нэг литр бензиний үнэ Японд 1450 төгрөг байхад манайд 100 гаруйхан төгрөгөөр л хямд байна. Гэтэл Япон хүний дундаж цалингаас Монгол хүний авч байгаа цалин арав дахин бага байна. Тэгэхээр Бидний хэрэглэж байгаа бараа бүтээгдэхүүний үнэ дэлхийн жишигт хүрчихээд байхад Монгол хүний үнэ ч тэр жишигт хүрэх ёстой. Бид Монгол мөрөөдлийг шинээр тодорхойлох хэрэгтэй. Монгол мөрөөдөл гэдэг нь хоёр өрөө байр, хуучин машин биш. Харин дэлхийн цалинг Монголдоо авч, Монголдоо сайхан амьдрах мөрөөдөл байх ёстой. Монгол улсын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ нь 108,000 төгрөг байгаа. Гадаадад өндөр зардлаар сурсан хүн дундаж цалин 500,000 төгрөг байгаа нийгэмд буцаж ирэн ажиллах эдийн засгийн хөшүүрэг байхгүй нь ойлгомжтой. Тэгэхээр энэ эдийн засгийн хөшүүргийг бий болгосноор Монгол Улс авьяастай залуусаа буцаан татах боломжтой болох юм. Капитал Групп Монголын компаниудаас манлайлан, Монгол хүнийхээ чадварт итгэж, дээрх эдийн засгийн хөшүүргийг бий болгож, Монгол хүндээ дэлхийн түвшний цалинг амлаж байна. Энэ бол Монгол хүний үнэлэмжийг өсгөж байгаа маш том ажил юм.

- Таны бодлоор өнөөдөр монгол хүний үнэлэмжийг өсгөхөд юу хийх ёстой гэж үздэг вэ?

- Өнөөдөр Монгол Улс үйлдвэржилтийн өмнөх үедээ явж байна. Тиймдээ ч гаднаас авч байгаа бараа бүтээгдэхүүн дээрээ хэдэн төгрөг нэмээд зарж байгаа. Ингэхээр ашгийн ихэнх нь хилийн чанадад үлдэх нь ойлгомжтой. Тэгвэл дотоодын үйлдвэрлэлийг дэмжиж, үндэсний шилдэг үйлдвэрлэлүүд, түүнийг зөв зохион байгуулах чадвартай менежерүүдийг дэмжсэнээр бид тун удахгүй үйлдвэржилтийн үе рүү шилжин орох боломжтой. Үйлдвэржилт гэдгийг бид нөгөө л гутлаа оёж, талхаа барьж, газраа ухахаар төсөөлдөг үе өнгөрч байна. Харин үүнээс илүүтэйгээр оюуны үйлдвэржилтэд анхаарлаа хандуулж, хүний авьяасыг импортлодог бус экспортлодог улс болох хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, дэлхийн хэмжээнд сэтгэдэг, өөрчлөлтөд зохицох чадвартай, баялаг бүтээгч хүнийг хөгжүүлснээр хүний капитал бий болж Монгол Улс дэлхийд өрсөлдөх чадвартай болно. Энэ нэвтрүүлэг монгол хүний үнэлэмжийг дээшлүүлэхэд тодорхой хувь нэмэр оруулна гэдэгт би итгэж байгаа.

Ажил олгогчид хувь хүний төлөвшлийг чухалчилдаг

Сүүлийн үед ажил олгогчид хувь хүний төлөвшлийг их чухалчилдаг болжээ. Гадаад хэлний мэдлэг, бусад салбарын мэдлэг, багаар ажиллах чадвар, төлөвлөх чадвараас гадна хувийн сахилга бат их чухал. Хөдөлмөрийн ёс зүй гэж нэрлээд байгаад сахилга баттай байх чанарыг нь ажил олгогчид их ажигладаг. Хэзээ ажилдаа ирэх нь бүү мэд, ирээд ямар бүтээлтэй ажилласан нь мэдэгдэхгүй, юм хэлбэл биеэ өмөөрөөд өрвөлзөөд уурлаад байдаг, хааяа хааяа балгачихдаг, хувийнхаа ажлыг амжуулахаар сэмхэн бултдаг, бусадтай таарамжгүй ажилтантай байхыг хэн хүсэх билээ. Бас нэг эзэмших шаардлагатай чухал чанар бол өөрийгөө илэрхийлэх чадвар. Нэг аятайхан зvйл хийх юмсан гэж бодоод явдаг залуус бий. Гэсэн ч тvvнийгээ ил гаргаж, бусдад ойлгуулж чаддаггvй. Хvvхэд байхаас л биднийг огт яриулаагvй хорьсон. Аав ээжvvд өдөржингөө ажил хийгээд ядраад ирэхээрээ чимээгүй бай л гэдэг. Цэцэрлэгтээ очихоор багш нь гараа ширээн дээр тавиад томоотой суухыг шаарддаг. Дунд сургуульд ч, оюутан болоход мөн л чимээгvй суух командтай. Санал бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, нээлттэй байж чаддаггvй нь ийм олон учир шалтгаантай. Гэхдээ Манай залуус дотор өөрийгөө илэрхийлж чаддаг хvмvvс олон байгаа. Энэ хvнтэй би яаж харилцах вэ гэдгээ мэдрэх нь чухал.

Өндөр цалинтай ажилд орохыг хүн бүр хүсдэг

Ажлын туршлагаасаа хамаараад цалингийн үнэлэх үнэлэмж харилцан адилгүй. Ажлын байр хайж олно гэдэг цалинтай холбоотой. Өндөр цалинтай ажилд орохыг хүн бүр хүсдэг. Тэр хэрээр ажил нь өөрөөс нь илүү ур чадвар шаарддаг. Цалингаас нь болоод дуртай ажлаа хийж чадахгүй байх тохиолдол бага биш. Ажлаасаа таашаал авна гэдэг утга энд алдагдчихдаг. Дуртай ажлаа бага цалингаар хийх хүн ховор шүү дээ. Багш нар цалин бага байна гээд байсхийгээд л тэмцдэг. Сарын 1200 долларын ажилд авна гээд компаниуд зар гаргаад байдаг. Нэгэнт нэлээд хэдэн жил багшилчихсан болохоор тэр мэргэжлээрээ л ажилламаар байдаг. Гэтэл цалин нь нэмэгддэггүй. Гэхдээ дуртай ажлынхаа байранд өөрөө өсөж дэвшиж, цалингаа нэмэгдэхийг хүлээх тэвчээртэй хүн хэр олон билээ. Энэ бүхэн хоёр талтай асуудал. Үүнийг түр завсарлая.

Манайхаас бусад газар гадаад хэлний мэдлэгийг нэг их онцлохоо болжээ. Англи хэл нэгэнт хэрэглээ болсон болохоор тэр. Манайд эсрэгээрээ ихэнхи ажил дээр гадаад хэлний мэдлэгтэй байхыг шаарддаг. Бүр сүүлдээ туйлшраад англи хэлтэй цэвэрлэгч авна, дээд боловсролтой худалдагч авна гэж шаардлага тавьдаг болчихож. Тэгэхээр хүссэн хүсээгүй дипломны төлөө дээд сургуулийн "өдөр өнжүүлэхэд” цагаа нөгцөөх хавтасны эзэд олширохоос аргагүй. Гэхдээ бүгдээрээ биш ээ. Үлгэр жишээ авмаар залуучууд олон л байна. Манайд 160 гаруй их дээд сургууль 50 гаруй тусгай мэргэжил олгох сургууль байна. 12 мянган хүн тутамд нэг сургууль оногддог гэсэн үг. Харин Германд бол 210 мянган хүн тутамд нэг сургууль оногдож байна. Тэгэхээр боловсрол олгох боломжоороо манайх бусдаас хол тасархай юм шиг. Харин сургалтын чанар, сурч байгаа оюутан нь хэр мэрийлттэй вэ гэдгээс ирээдүйн мэргэжилтний хувь заяа тодорно гэсэн үг.

Амьдралын бодит байдал үнэндээ ийм байгаа ч ямар сонголт хийх, яаж сурах, хэрхэн ажиллаж ямар амжилт гаргаж чадах нь шийдвэрээ гаргах гэж хүү минь чамаас л шалтгаална. Хүсэл сонирхолдоо үнэнч байгаарай. Цаг хугацааг хайрлаж сур. Хөдөлмөрлөх хэрэгтэй. Хүн ширээний ард эрдэм номыг бүгдийг сурдаггүй. Дөрвөн жил баримжаагаа л олж авдаг. Өөрийн сонирхож хүссэн тэмүүлдэг тийм л ажлаа хий. Цалинг чамлах хэрэггүй. Чадвар чинь нэмэгдэх тусам цалин чинь өсөх болно. Хөдөлмөрлөсний эцэст үр дүнд хүрэх болно. Хүн сэтгэл ханамжтай аз жаргалтай амьдрахын тулд мэргэжлээ голж гутрахгүйн тулд өөрийнхөө сэтгэлд тохирсон зөв сонголтоо хийх нь зүйтэй. Хүн ажлаасаа баяр хөөр, аз жаргалыг мэдрэх ёстой. Тиймээс мэргэжлээ зөв сонгоорой. Нэгэн биеийн чинь тал нь болсон мэргэжлээ, ажлаа зөв сонгоорой.

Амьдрал хэмээх их далайд аялах аяны харгуй чинь дардан байг.

Шилдэг уншигчдын тэмцээнд оролцов.

SOUZ — Sun, 02 Sep 2012 12:42:59 GMT

Оюунт Монгол аяны ээлжит шилдэг уншигчдын тэмцээнд манай сургуулийн 9а ангийн сурагч О.Ундрал өрсөлдлөө. Мөн тэмцээний дараа манай 11а ангийн сурагч Оюунт Монгол аяны шилдэг уншигч Х.Цогтбилгүүндарь "Саруул Ухаан" сэдвээр илтгэл тавьж. Манай сургуулийн 2 сурагч маань Оюунт Монгол аянаас талархлын бичиг авсан билээ.

Х.Цогтбилгүүндарь илтгэл тавьж байна.

Ерөнхийлөгчийн хичээлд манай сургуулийн сурагч оролцов.

SOUZ — Sun, 02 Sep 2012 12:22:28 GMT

Жил бүрийн есдүгээр сарын 1-нд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж Монголын Үндэсний олон нийтийн телевиз, радиогоор теле хичээл заадаг уламжлалтай билээ. Тэрбээр 2012-2013 оны хичээлийн шинэ жилийн эхний өдөр буюу өнөөдөр 10.00 цагаас "Хүн болох багаасаа” сэдэвт хичээл заасан бөгөөд уг хичээлд манай сургуулийн сурагч анх удаа Монгол Улсын мянга мянган хүүхэд багачуудыг төлөөлөл оролцож, эрхэм ерөнхийлөгчөөс анхны асуултыг асуусан билээ.

11а ангийн сурагч Х.Цогтбилгүүндарь МУ - н ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн хамт

Хичээлийн шинэ жилийн нээлтийн тухай

SOUZ — Thu, 30 Aug 2012 13:34:34 GMT

Хичээлийн шинэ жилийн нээлт 9 сарын 1 нд болох уу? 9 сарын 3нд болох уу? гэсэн асуулт сурагчдын маань дунд нэлээдгүй их байгаа учир сурагчдын зөвлөл нь хариу бичиж байна.

- Хичээлийн шинэ жилийн нээлт 9 сарын 1 буюу бямба гаригт 9 цагт сургуулийн гадаа талбайд болно.

- 10 цагаас буюу хичээлийн 2 - р цагт Монгол Улсын ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж 4 - дөх жилдээ Монгол улс даяар "Хүн болох багаасаа" сэдвээр хичээл заах учир анги бүр телевизтэй байх ёстой

- Энэ өдрийн нээлтэд 1, 9, 10 ,11 - р ангийн сурагчид хамрагдах ба бусад ангийн сурагчид 9 сарын 3 - с хичээлдээ ирнэ.

- 9 сарын 1 - ны өдөр цаг агаарын урьдчилсан мэдээллээр хүйтэн сэрүүн байна гэж үзэж байгаа учир цаг агаартаа тааруулан дулаан хувцаслаарай.

“Зүүн Азийн Хүүхдийн Урлагийн X Их Наадам”-ыг багш нар маань үзлээ

SOUZ — Tue, 28 Aug 2012 15:02:24 GMT

ЮНЕСКО-гийн Монголын Үндэсний Комисс, Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Хүүхдийн Төлөө Үндэсний газар, Олон Улсын Хүүхдийн "Найрамдал” төв хамтран "Зүүн Азийн Хүүхдийн Урлагийн X Их Наадам”-ыг зохион байгуулсан бөгөөд тус наадам наймдугаар сарын 22-27-ны өдрүүдэд Улаанбаатар хотноо болсон юм. Манай 45 - р дунд сургууль нь ЮНЕСКО - н холбоот сургууль учир манай сургуулийн багш нар уг наадамд уригдаж, хичээлийн шинэ жил эхлэхээс өмнө орон орны хүүхдүүдийн гайхалтай урлагийн тоглолт үзэж сэтгэлээ баясгалаа.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн ивээл дор зохион байгуулсан энэхүү наадмын зорилго нь Ази тивд соёлын олон төрөл зүйлийг харилцан сурталчлах, хамгаалах, соёл хоорондын харилцаа холбоог хөгжүүлэх, харилцан ойлголцол, хүндлэлийг бий болгох, энх тайвныг тогтооход хүүхэд, залуучуудын оролцоог нэмэгдүүлэхэд чиглэгдсэн юм.

Дашрамд дурдахад уг наадмыг манай сургуулийн 3 сурагч мөн урилгаар үзсэн билээ.

Хэрхэн амжилттай сайн суралцах вэ?

SOUZ — Sat, 25 Aug 2012 14:11:26 GMT

Удахгүй хичээлийн шинэ жил эхлэх гэж байна тиймээс сурагчдын зөвлөл нь сурагчиддаа зориулан "Раффлес" болон "Хартфорд"-ын Боловсролын форумаар сурагчдад зориулан гаргасан "АМЖИЛТТАЙ САЙН СУРАЛЦАХ"сонирхолтой зөвлөгөөг хүргэж байна. Сурагч бидний хамгийн чухал зүйл бол амжилттай сайн суралцаж, өөрийн хүссэн их дээд сургуульдаа орох билээ. Тиймээс та бүхэн маань энэхүү энгийн, сонирхолтой зөвөлгөөг заавал уншаарай.

Ихэнх оюутан, сурагчид яаж амжилттай сайн суралцах вэ? гэсэн асуултад хариулт авахыг хүсдэг. Их сургуульд элсэн орох гэж байгаа хүүхэд, залуус амжилттай суралцах нь хэр их чухал болох нь тодорхой.

Сайн суралцсанаар санхүүгийн тэтгэлэг авах бололцоо олдох ба үргэлжлүүлэн зэрэг ахиулан суралцахад тус болдог. Их сургуульд суралцаж байх үедээ таны амьдралыг өөрчлөхүйц үнэтэй, чухал мэдээллийг олж авч болох юм.

Сурагчид урьд нь хэр сурч байснаас хамаарахгүйгээр дараахь зөвлөгөөний дагуу өөрийгөө бэлтгэн суралцаж сурлагынхаа чанарыг дээшлүүлж болно. Энэ нь ихэнх сурлага сайтай сурагчдын баримтладаг энгийн зарчим бөгөөд үр дүн нь батлагдсан.

Хамгийн эхний эгнээнд суух. Багшийн урд сууснаар анхаарал сарнихгүй ба унтах боломжгүй юм. Түүнлэн бусад сурах хүсэл эрмэлзэлтэй хүмүүсээр хүрээлүүлнэ. Энэ нь группээр хуваагдан ажиллахад танд тус болно.

1. Өөрийнхөө хүчинд итгэлтэй бай. Суралцах хүсэл эрмэлзэлтэй байж, мэдлэг эзэмших сонирхлоо хөгжүүлж ажилла. Өөрийнхөө хүчинд итгэхгүй байх шиг тийм гутамшиг гэж үгүй.

2. Анхаарлаа төвлөрүүл. Анхаарлаа ганц мөч л өөр зүйлд хандуулахад цааш суралцахад онц чухал зүйлийг өнгөрөөж, суралцах чадваргүй болоход хүрч болно. Хэрэв нэг л зүйлийг анхааралгүй орхигдуулбал түүнийгээ маргааш гэлгүй тэр дор нь мэдэж авч бай.

3. Сайн хөдөлмөрлөж, хөдөлмөрийг хайрлаж сур. Зохион бүтээгч Эдисоний "Шинжлэх ухаанд бүх зүйлийн 1 %-ийг авъяасаар, 99%-ийг хичээл зүтгэлээр бий болгодог" гэсэн үгийг санаж яв.

4. Суралцах тодорхой дэг журмыг баримталж, ажил амралтаа зохицуулж бай. Хүнд хөнгөн хичээлийн даалгаврыг сэлгүүлэн зохицуулсан, өдрийн цагийн хуваарийг сайн бодож боловсруулан мөрдөж ажилла.

5. Бүх зүйлийг цээжлэх гэж бүү оролд. Ой тогтоолтондоо найдахын зэрэгцээ бие дааж сэтгэж сур. Сэтгэж ойлгосноор үзэгдэл юмсын учир шалтгаан, холбоог таниж мэднэ. Аль болохоор яагаад гэсэн асуултыг өөртөө болон бусдад тавьж байх нь зүйтэй.

6. Дүрслэн мэдрэх гэсэн чухал мэдрэмжээ ашиглаж сур. Уншиж буй буюу багшийн яриаг сонсож байх үедээ судалж байгаа зүйлийг амьд, тодоор дүрслэн сэтгэхийг аль болохоор хичээж бай. "Хүний үүрэг зөвхөн мэдлэгээр дүүргэх бус харин гал ноцоох оч байх ёстой" гэсэн үгийг санагтун.

7. Бие дааж суралцах чадвартай болох хэрэгтэй. Багш л толгойд хийгээд өгчихнө гэж хүлээж болохгүй.

8. Гэртээ хичээлийн хуваарь, цагийн хуваарь , ажлын схем, шаардагдах ном, сурах бичиг зэрэг өөрт хэрэгтэй гэсэн зүйлүүдээ аль болох өөртөө ойр, олоход буюу авахад хялбар тависан байх хэрэгтэй.

9. Өөртөө олж авсан мэдлэгийг хаана яаж хэрэглэхийг тогтмол эрж хайж бай. Бодлого их бод. Зохиож бай. Зөвхөн толгойгоороо биш гараараа ч бас ажилла.

10. Даалгавраа аль болохоор бага цагт их хүч энерги зарцуулж хийхийг эрмэлз. Бодлого бодох бэлтгэлд бэлтгэх, зохион бичлэг хийхэд урлаг шаардагдана. Түүнийг эзэмш.

Туул голоо инээмсэглүүлэх аянд манай сургуулынхан

Tsogtoo — Thu, 23 Aug 2012 10:48:22 GMT

Мөрөөдлийн түлхүүр өсвөр үеийнхний хөдөлгөөн "Инээмсэглэж буй Туул гол” аян өрнүүлж, Улаанбаатар хотоос 37 км зайд байрлах Тэрэлжийн гүүрний ойролцоох талбайг 8 сарын 15 ны өдөр цэвэрлэсэн. Энэхүү аянд 200 гаруй хүүхэд, залуус нэгдэж таван баг болцгоон, нэг өдрийг хөгжилтэй, үр бүтээлтэй өнгөрүүлсэн юм. Энэхүү аянд манай сургуулийн 2 сурагч зохион байгуулагч, чиглүүлэгч багшаар ажиллаж, мөн 2 сурагч хатан туул голоо инээмсэглүүлэхэд гар бие оролцсон.

Энэхүү аяныг зохион байгуулалцсан 2 сурагч бол 11а ангийн сурагч Х.Цогтбилгүүндарь, С.Алтангэрэл нар юм. Уг сурагчид нь Нийслэл хотынхоо мянга мянган сурагчдын төлөөлөн Нийслэлийн Хүүхдийн Холбоонд ажилладаг ба уг Мөрөөдлийн түлхүүр өсвөр үеийн манлайлагчдын хөдөлгөөний анхдагч гишүүд юм. Манай сургуулийн 2 сурагч аяны өдөр тус тусдаа 30 гаруй хүүхэд, залуусаас бүрдсэн 2 баг удирдаж, багуудын чиглүүлэгч багшаар ажилласан билээ. Мөн энэхүү аянд хатан туул голоо инээмсэглүүлэхэд гар бие оролцсон 2 сурагч бол мөн 11а ангийн сурагчид болох Д.Тулга, Х.Намуун нар юм.

Мөрөөдлийн түлхүүр хөдөлгөөний энэхүү логоны

загварыг манай сургуулийн сурагч, сурагчдын зөвлөлийн дарга Х.Цогтбилгүүндарь гаргаж, хийсэн.